स्व. काजी दल बहादुर कठायत : कृषि कर्मदेखि समाजसेवासम्मको प्रेरणादायी यात्रा

डोटी, कुमालिकोट — समाजमा केही व्यक्तिहरू आफ्नो जीवनकालमा गरेको कर्म, सोच र योगदानका कारण लामो समयसम्म स्मरणीय रहन्छन्। यस्तै प्रेरणादायी व्यक्तित्वमध्ये एक हुन् सुदुरपश्चिम दिपायल सिलगढी नगरपालिका - ४ डोटी कुमालिकोट निवासी स्वर्गीय काजी दल बहादुर कठायत। मेहनत, साहस, इमान्दारी र समाजसेवालाई जीवनको मूल आधार बनाएका कठायतले आफ्नो व्यक्तिगत जीवनसँगै समाजको हितमा पनि उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याएका थिए।

स्वर्गीय दल बहादुर कठायतको जन्म विक्रम संवत् २००४ साल चैत १२ गते डोटीको कुमालीकोटमा पिता करबीर कठायत र माता लालीदेवी कठायतका एक्ला छोराका रूपमा भएको थियो। सामान्य पारिवारिक परिवेशबाट जीवनको यात्रा सुरु गरेका उनले परिश्रमलाई आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो आधार बनाए। उनको स्वर्गारोहण विक्रम संवत् २०६७ साल चैत्र १५ गते भएको थियो।

मेहनतलाई जीवनको मूल मन्त्र बनाएका व्यक्ति

काजी दल बहादुर कठायतको जीवन दर्शन निकै सरल तर गहिरो थियो। उनी प्रायः “आफैँ काम गरेर खानुपर्छ, कसैको अधीनमा रहेर काम गर्नु हुँदैन, सकेसम्म आफ्नो जीविकोपार्जनका लागि आफैँ मेहनत गर्नुपर्छ” भन्ने मान्यता राख्थे।

उनका लागि श्रम केवल जीविकोपार्जनको माध्यम थिएन, आत्मसम्मानको आधार पनि थियो। आफ्नो हातमा भएको सीप, श्रम र समयलाई सदुपयोग गरेर जीवन अघि बढाउनुपर्छ भन्ने सोच उनले व्यवहारमै लागू गरेका थिए। यही कारण उनी आफ्नो समुदायमा मेहनती, आत्मनिर्भर र इमानदार व्यक्तिका रूपमा परिचित थिए।

सफल किसानका रूपमा योगदान

कठायतको जीवनको महत्वपूर्ण पक्ष कृषि कर्म थियो। आफ्नो माटो, श्रम र उत्पादनप्रति उनको गहिरो विश्वास थियो। कृषि पेशालाई सम्मानपूर्वक अपनाउँदै उनले मेहनत गरेर जीवन निर्वाह मात्र गरेनन्, स्थानीय स्तरमा सफल किसानका रूपमा समेत आफ्नो पहिचान बनाए।

आज कृषि क्षेत्रमा आत्मनिर्भरता, श्रमको सम्मान र स्थानीय उत्पादनको महत्त्वबारे चर्चा भइरहँदा काजी दल बहादुर कठायतले आफ्नो समयमै अपनाएको जीवनशैली एउटा प्रेरणाको विषय बन्न सक्छ। उनले कृषि कर्ममार्फत आफ्ना परिवारसँगै समाजलाई पनि श्रम र आत्मनिर्भरताको सन्देश दिएका थिए।

कृषि उहाँका लागि केवल आम्दानीको माध्यम थिएन; यो आत्मनिर्भर जीवन जिउने आधार थियो। आफ्नो हातमा सीप र श्रम हुँदाहुँदै अरूको आश्रयमा बस्नु हुँदैन भन्ने उहाँको सोच थियो। त्यसैले उहाँको जीवन आजको पुस्ताका लागि पनि श्रमको सम्मान र आत्मनिर्भरताको प्रेरणादायी उदाहरण बन्न सक्छ।

ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालयका लागि जग्गादान : उनको जीवनको ऐतिहासिक योगदान

स्वर्गीय काजी दल बहादुर कठायतको जीवनको सबैभन्दा उल्लेखनीय सामाजिक योगदानमध्ये एक हो—ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालयको संस्थागत विकासका लागि जग्गा दान गर्नु।

आध्यात्मिक तथा सामाजिक चेतनासँग सम्बन्धित उक्त संस्थालाई डोटीमा स्थापित र विस्तार गर्न आफ्नो जग्गा दान गर्ने उनको निर्णय केवल व्यक्तिगत सम्पत्ति हस्तान्तरणको विषय थिएन। यो समाजका लागि केही गरौँ भन्ने उनको दूरदर्शी सोच र परोपकारी भावनाको अभिव्यक्ति थियो।

उनले आफ्नो स्वामित्वमा रहेको जग्गा ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालयलाई दान गरेपछि डोटीमा उक्त संस्थाको गतिविधि अघि बढ्न महत्वपूर्ण आधार तयार भयो। संस्थाले पछि मानिसहरूमा आध्यात्मिक चेतना, सकारात्मक सोच, असल आचरण, परोपकार, सहिष्णुता तथा सामाजिक सद्भावको सन्देश फैलाउने कार्य गर्दै आएको छ।

व्यक्तिगत सम्पत्तिको उपयोग केवल आफ्नै परिवारका लागि मात्र नभई समाजको दीर्घकालीन हितमा पनि हुन सक्छ भन्ने उदाहरण कठायतको जग्गादानले प्रस्तुत गर्दछ। त्यसैले उनको यो योगदानलाई एउटा सामाजिक सम्पदा निर्माणमा गरिएको योगदानका रूपमा स्मरण गर्न सकिन्छ।

दानको मूल्य सम्पत्तिभन्दा ठूलो हुन्छ

जग्गा दान गर्नु सामान्य निर्णय होइन। आफ्नो जीवनभरको मेहनतबाट आर्जित सम्पत्तिको एउटा हिस्सा समाजको हितमा समर्पण गर्न ठूलो मन र परोपकारी भावना आवश्यक हुन्छ। काजी दल बहादुर कठायतले त्यही भावना देखाए।

उनले दान गरेको जग्गामा स्थापित संस्थाबाट भविष्यमा धेरै मानिसले सकारात्मक सोच, आध्यात्मिक ज्ञान र सामाजिक सद्भावको सन्देश प्राप्त गर्न सक्ने आधार बनेको छ। यस अर्थमा उनको योगदान उनको जीवनकालमा सीमित रहेन; उनले गरेको दानले आगामी पुस्तासम्म प्रभाव पार्ने सम्भावना बोकेको छ।

पारिवारिक जीवनमा सहयोगी जीवनसाथी

स्वर्गीय काजी दल बहादुर कठायतकी श्रीमती बिजु देवी कठायत हुन्। जीवनको सुख–दुःखमा साथ दिने, श्रीमान् प्रति सम्मान र सहयोग राख्ने जीवनसाथीका रूपमा उनको भूमिका पनि महत्वपूर्ण रहेको छ । कठायतले आफ्नो सामाजिक तथा कृषि कर्ममा अघि बढ्न पाउनुमा पारिवारिक सहयोगको पनि महत्वपूर्ण भूमिका रहेको देखिन्छ।

कुनै व्यक्तिको सफलता केवल उसको व्यक्तिगत प्रयासको परिणाम मात्र हुँदैन; परिवारको साथ, विश्वास र सहयोगले पनि त्यसलाई बलियो बनाउँछ। कठायतको जीवनमा पनि यो पक्ष महत्वपूर्ण देखिन्छ।

आज पनि स्मरणीय व्यक्तित्व

स्वर्गीय काजी दल बहादुर कठायत आज भौतिक रूपमा हामीबीच छैनन्। तर उनको मेहनती जीवन, कृषि क्षेत्रमा गरेको कर्म, आत्मनिर्भरताको सोच, इमान्दारी र विशेषगरी ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालयका लागि गरेको जग्गादानले उनलाई स्मरणीय बनाएको छ।

उनको जीवनले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—मानिसको महानता उसले कति सम्पत्ति कमायो भन्नेमा मात्र होइन, आफूले कमाएको र प्राप्त गरेको कुरामध्ये कति अंश समाजका लागि समर्पण गर्न सक्यो भन्ने कुरामा पनि हुन्छ।

आजको पुस्ताले उनको जीवनबाट श्रमको सम्मान, आत्मनिर्भरता, इमान्दारी, कृषि कर्म र समाजका लागि केही गर्ने भावनाको प्रेरणा लिन सक्छ।

स्वर्गीय दल बहादुर कठायतको जीवन एउटा सामान्य किसानको जीवन मात्र थिएन। त्यो मेहनत, आत्मसम्मान, इमान्दारी, परोपकार र समाजसेवाको यात्रा थियो। उनले आफ्नो जीवनमा जे कमाए, त्यसलाई आफ्नै सीमामा मात्र नराखी समाजको हितमा समेत उपयोग गर्ने सोच देखाए।

विशेषगरी ब्रह्मकुमारी ईश्वरीय विश्वविद्यालयलाई जग्गा दान गरी डोटीमा संस्थाको विकासका लागि आधार प्रदान गर्नु उनको जीवनको उल्लेखनीय सामाजिक योगदानका रूपमा स्मरणीय रहनेछ।

त्यसैले स्वर्गीय काजी दल बहादुर कठायतलाई केवल एक सफल किसानका रूपमा मात्र नभई समाजका लागि आफ्नो सम्पत्ति र श्रम समर्पण गर्ने समाजसेवी व्यक्तित्वका रूपमा सम्झनु उचित हुन्छ।

उनको जीवन र योगदान आगामी पुस्ताका लागि प्रेरणाको स्रोत बनिरहोस्। स्वर्गीय दल बहादुर कठायतप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली।

दिपायल सिलगढी नगरपालिका वडा नं ४ कुमालिकोट, डोटी